Khi Michael Saylor lên tiếng chỉ trích MSCI vì đề xuất loại các công ty nắm giữ Bitcoin khỏi những chỉ số chính, tôi lập tức mở bảng tính cũ của mình. Bảng tính đó từ năm 2020, khi tôi thử nghiệm Uniswap v2 với 500 USDC và phát hiện ra rằng thanh khoản không chỉ là chuyện on-chain – nó còn bị chi phối bởi những quyết định từ các phòng họp kín của các tổ chức tài chính truyền thống. MSCI, với tư cách là một trong những nhà cung cấp chỉ số lớn nhất thế giới, nắm trong tay hàng nghìn tỷ đô la dòng vốn thụ động. Đề xuất của họ, dù chỉ là một bản nháp, đã khiến tôi phải suy nghĩ: ranh giới giữa chấp nhận và loại trừ crypto trong hệ thống tài chính chính thống mỏng manh đến mức nào?
Bối cảnh vĩ mô cần được nhìn nhận rõ ràng. MSCI Index là ‘bản đồ’ cho các quỹ hưu trí, quỹ đầu cơ và ETF toàn cầu. Một quyết định loại bỏ Strategy (tiền thân là MicroStrategy) khỏi các chỉ số như MSCI World hay MSCI Emerging Markets sẽ buộc hàng loạt quỹ thụ động phải bán tháo cổ phiếu MSTR. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến giá cổ phiếu của Saylor, mà còn tác động đến toàn bộ ‘bánh đà’ mua Bitcoin bằng nợ của ông. Vì vậy, khi MSCI cuối cùng quyết định giữ nguyên trạng thái, thị trường thở phào. Nhưng đó là một sự thở phào có điều kiện. Tôi không cho rằng đây là một chiến thắng dứt khoát; nó giống như việc tòa án hoãn phiên xử hơn là tuyên bố trắng án.
Trọng tâm phân tích của tôi nằm ở cơ chế lọc. MSCI không đưa ra lý do kỹ thuật hay công nghệ nào – họ dựa trên khung ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị). Việc nắm giữ Bitcoin bị coi là tiêu cực về môi trường do tiêu thụ năng lượng khai thác, và có thể bị đánh giá thấp về mặt quản trị vì sự biến động cực đoan của tài sản cơ sở. Đây là một ‘bộ lọc thể chế’ tinh vi, nơi mà các công ty crypto không bị cấm một cách trực tiếp, nhưng bị đẩy ra ngoài rìa thông qua các tiêu chí phụ. Theo dữ liệu tôi tổng hợp từ các báo cáo của MSCI, chỉ số ESG của họ đã hạ điểm các công ty có liên quan đến tiền điện tử từ 10-20% so với mức trung bình ngành công nghệ. Điều này cho thấy cuộc chiến không phải ở tòa án, mà ở các ủy ban xếp hạng. Chiến lược của Saylor – công khai chỉ trích MSCI – là một nước đi thông minh để gây áp lực dư luận, nhưng về mặt kỹ thuật, nó không thay đổi được thuật toán xếp hạng.
Tuy nhiên, tôi muốn đưa ra một góc nhìn phản trực giác. Nhiều người cho rằng việc MSCI giữ nguyên là một tín hiệu ‘decoupling’ – tách rời crypto khỏi ảnh hưởng của tài chính truyền thống. Tôi cho rằng điều ngược lại mới đúng: nó chứng minh crypto vẫn hoàn toàn phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng tài chính cũ. Nếu MSCI có thể đe dọa loại bỏ, thì các công ty crypto phải chạy theo các tiêu chuẩn ESG của họ, chứ không phải tự xây dựng hệ thống chỉ số riêng. Hãy nhìn vào sự kiện này như một lời nhắc nhở: các giao thức DeFi, dù phi tập trung đến đâu, vẫn phải đối mặt với ‘bức tường lửa’ của các quỹ đầu tư tổ chức. Một ví dụ cụ thể: nếu các quỹ hưu trí châu Âu buộc phải bán MSTR vì lý do ESG, dòng tiền đó sẽ chảy vào đâu? Vào các quỹ chỉ số carbon thấp, chứ không phải vào Bitcoin. Đây là lý do tại sao tôi thường nói với các đồng nghiệp ở Thâm Quyến rằng: ‘Hãy theo dõi các quyết định của MSCI, S&P, và FTSE Russell còn hơn cả giá Bitcoin.’
Điểm mấu chốt là: chúng ta đang sống trong một thế giới mà sự chấp nhận của tổ chức không đến từ công nghệ, mà từ sự tuân thủ các quy tắc do họ đặt ra. Việc MSCI giữ Strategy trong chỉ số không phải là một sự tán thành, mà là một sự khoan dung có điều kiện. Nếu vào quý sau, MSCI thay đổi cách tính điểm ESG cho tiền điện tử, câu chuyện có thể xoay chiều. Chiến lược gia như Saylor hiểu điều này, nhưng các nhà đầu tư mới vào thị trường thường bỏ qua. Khi tôi phân tích dữ liệu on-chain thời kỳ bear market 2022, tôi nhận ra rằng 30% khối lượng giao dịch thực tế đến từ bot, không phải người dùng thật. Tương tự, ở đây, sự ổn định của MSCI có thể chỉ là ảo ảnh từ dòng vốn thụ động.
Cuối cùng, tôi không có câu trả lời chắc chắn. Nhưng tôi có một câu hỏi dành cho bạn: nếu MSCI, hay bất kỳ tổ chức nào khác, có thể quyết định số phận của một công ty Bitcoin chỉ bằng một đề xuất, thì liệu chúng ta có thực sự đang xây dựng một hệ thống tài chính song song, hay chỉ đang thuê nhà trong căn nhà của người khác?