2,6%.
Con số đó đủ để kết liễu một đề xuất, nhưng không đủ để kết liễu một câu chuyện. Khi Michael Saylor — người đứng sau chiến lược mua Bitcoin không biết mệt mỏi của Strategy — công khai nói rằng BIP-110 “có thể sẽ chững lại hoặc trở nên không còn liên quan”, tôi không ngạc nhiên. Tôi đã nhìn thấy kịch bản này từ trước, khi con số 2,6% miner support lần đầu xuất hiện trên màn hình terminal. Vâng, 2,6% — không phải 26%, càng không phải 52%. Một đề xuất thay đổi luật chơi của lớp thanh khoản lớn nhất hành tinh chỉ nhận được sự ủng hộ của một nhóm nhỏ không tên tuổi. Và điều đó, theo cách nói của Saylor, đồng nghĩa với việc nó sẽ “chững lại hoặc trở nên không còn liên quan”.
Năm 2017, tôi 26 tuổi, đổ 40 ETH vào EOS ICO và nghĩ rằng mình đang đứng trước “Ethereum Killer” vĩ đại nhất lịch sử. Kết quả: token giảm 75% sau mainnet, và tôi mất một phần ba số tiền tiết kiệm thời đại học. Thất bại ICO dạy tôi cách đọc vị sự khác biệt giữa một narrative được thổi phồng và một narrative thực sự có dòng tiền đứng sau — trước khi nó trở thành xu hướng. BIP-110 là một ví dụ hoàn hảo: nhìn bề ngoài, đây là nỗ lực “đưa Bitcoin về đúng bản chất tiền tệ”, một câu chuyện đẹp cho những ai tin vào chủ nghĩa thuần túy Bitcoin. Nhìn vào dữ liệu, đó là một zombie proposal — không đủ sống, cũng không hẳn đã chết, chỉ đang chờ ai đó tuyên bố cái chết của nó. Saylor vừa làm điều đó.
Nhưng câu hỏi thật sự không phải “BIP-110 có chết không?” — câu hỏi thật sự là: “Vì sao nó chết?” Và câu trả lời, như thường lệ, nằm ở một nơi mà hầu hết mọi người không nhìn tới: kinh tế học của miner, không phải công nghệ.
Bối cảnh của một cái chết được báo trước
BIP-110, như được mô tả trong các cuộc thảo luận gần đây, là một bản vá tạm thời — một soft fork có thời hạn khoảng một năm, áp đặt bảy ràng buộc đồng thuận nhằm hạn chế dữ liệu phi thanh toán trên Bitcoin. Nói thẳng ra, nó nhắm vào Ordinals, BRC-20 và những thứ mà cộng đồng Bitcoin Maximalist gọi là “rác”. Thay vì cấm vĩnh viễn, nhóm đề xuất chọn một cơ chế thoái lui: tại độ cao block 961.632, các nút sẽ từ chối bất kỳ block nào không có tín hiệu ủng hộ từ miner. Nghe có vẻ cứng rắn, nhưng một soft fork kiểu này cần một thứ mà BIP-110 không có: sự đồng thuận áp đảo của hashrate.
Trong lịch sử Bitcoin, các soft fork thành công — từ SegWit năm 2017 đến Taproot năm 2021 — đều cần một giai đoạn signal kéo dài, với ngưỡng thường là 95% số block trong một cửa sổ độ khó. Đó là con số được thiết kế để đảm bảo rằng không một nhóm nhỏ nào có thể áp đặt ý chí lên toàn mạng lưới. BIP-110 không đạt được điều đó. 2,6% so với 95% không phải là một cuộc đua — đó là một trận đấu mà một bên đã không xuất hiện.
Điều thú vị nằm ở chỗ: đề xuất này không hẳn là một đề xuất mới. Số hiệu BIP-110 trong lịch sử từng gắn với một đề xuất năm 2015 liên quan đến SegWit, không phải với một kế hoạch hạn chế Ordinals. Sự lệch số hiệu đó khiến tôi nghi ngờ rằng cái gọi là “BIP-110” trong câu chuyện này thực chất là một đề xuất phi chính thức, một bản thiết kế được dán nhãn lại để tạo cảm giác hợp lệ. Trong thế giới tiền mã hóa, điều này không hiếm: người ta dùng con số BIP như một lá bùa để tạo uy tín cho một sáng kiến chưa đi đến đâu. Tôi đã thấy điều tương tự trong thời kỳ ICO, khi hàng trăm dự án gắn chữ “giao thức” vào whitepaper để huy động vốn. Thất bại ICO dạy tôi cách đọc vị những chiếc nhãn được dán lên một sản phẩm chỉ để che đi sự trống rỗng — trước khi nó trở thành xu hướng.
Vì sao miner nói không?
Hãy quên công nghệ trong giây lát. Hãy nhìn vào bảng cân đối kế toán của một miner bất kỳ trong năm 2025.
Doanh thu của họ đến từ hai nguồn: phần thưởng block (6,25 BTC mỗi block sau halving, sắp giảm xuống còn 3,125) và phí giao dịch. Trong vài năm qua, khi Ordinals và BRC-20 bùng nổ, phí giao dịch từ những giao dịch “đúc token” và “ghi dữ liệu” đã trở thành một khoản bù đắp không nhỏ cho phần thưởng block đang giảm dần. Miner có thể không thích inscription, nhưng họ thích dòng tiền.
Tại sao họ lại ủng hộ một bản nâng cấp cắt đi một nguồn thu của chính mình? Câu trả lời là: họ không ủng hộ. 2,6% là con số phản ánh một thực tế phũ phàng — không một ai, kể cả những người lên tiếng mạnh mẽ nhất về “sự trong sạch của Bitcoin”, sẵn sàng trả giá cho việc đó.
| Kịch bản | Xác suất | Tác động đến phí | Tác động đến miner | |----------|----------|------------------|---------------------| | BIP-110 không kích hoạt | 97,4% | Ordinals tiếp tục, phí đúc token duy trì | Doanh thu phí ổn định | | BIP-110 được thay bằng bản mềm hơn | 2,0% | Giảm nhẹ nhưng không triệt để | Mất một phần phí, bù bằng sự ổn định | | Miner tự ý lọc giao dịch theo phong tục | 0,6% | Không đáng kể, khó phối hợp | Rủi ro mất block do phân tán |
Bảng trên không phải là kết quả của một mô hình tài chính phức tạp. Nó chỉ là phép cộng trừ đơn giản: một đề xuất làm giảm doanh thu của nhóm người đang nắm quyền kích hoạt nó, thì nhóm người đó sẽ không kích hoạt. Trong ngành công nghiệp này, người ta gọi đó là “incentive alignment”. Tôi gọi đó là sự sống còn.
Nhưng có một lớp sâu hơn.
Core: Kinh tế học của một đề xuất đã chết — và câu chuyện mà nó để lại
Đêm tôi ngồi phân tích dữ liệu về BIP-110, tôi nhớ lại mùa DeFi Summer 2020. Khi đó, tôi 29 tuổi, farming 100 ETH trên Uniswap và Compound, kiếm được 250.000 USD trong ba tháng nhờ yield farming sớm. Tôi tưởng mình là thiên tài. Rồi pool YAM sập, tôi mất 40% lợi nhuận vì không đọc kỹ audit. Kể từ đó, tôi học được một quy tắc duy nhất: bất kỳ đề xuất nào được thúc đẩy bởi cảm xúc, thay vì kinh tế, đều sẽ chết.
BIP-110 là một đề xuất được thúc đẩy bởi cảm xúc — nỗi sợ rằng Bitcoin không còn là “tiền”. Nhưng nó phớt lờ kinh tế học của chính những người được kêu gọi ủng hộ. Miner không phải là nhà truyền giáo. Họ là những doanh nghiệp đang chịu chi phí điện và thiết bị. Mỗi block trống rỗng vì lệnh cấm inscription là một block không có phí đúc token. Họ nhìn thấy doanh thu; họ không nhìn thấy lý tưởng.
Tôi không nói rằng tất cả miner đều ích kỷ. Tôi nói rằng họ có lý do chính đáng để phản đối. Kể từ khi Ordinals xuất hiện vào đầu năm 2023, không chỉ phí trung bình tăng lên, mà còn có một hệ sinh thái — ví, bộ sưu tập, thị trường — mọc lên quanh tài sản ghi trên Bitcoin. Điều này tạo ra một nguồn cầu mới đối với không gian block, mở rộng thị trường phí và đôi khi làm tăng giá trị của mỗi block. Miner có thể ghét các token ngớ ngẩn, nhưng họ không ghét doanh thu.
Hãy nhìn vào một con số khác. Khi Saylor nói về BIP-110, ông ấy không nói về cách hoạt động của Bitcoin. Ông ấy nói về sự ổn định của tài sản mà công ty ông ấy nắm giữ hàng trăm nghìn BTC. Một đề xuất gây tranh cãi, kéo theo các cuộc chiến trên mạng xã hội và nguy cơ chia rẽ, là điều tồi tệ nhất đối với một tỷ phú nắm giữ Bitcoin. Tuyên bố “BIP-110 có thể không còn liên quan” của Saylor chính là cách ông ấy nói với thị trường: “Sẽ không có chuyện gì xảy ra đâu, hãy để yên.” Đó là một thông điệp ổn định.
Nhưng sự ổn định đó có một cái giá. Nó xác nhận rằng Bitcoin, trong chu kỳ hiện tại, đã chấp nhận vai trò là một lớp dữ liệu — nơi ghi lại không chỉ giá trị tài chính mà còn cả hình ảnh, văn bản và các token vô nghĩa. Với những người theo chủ nghĩa thuần túy, đó là một sự tha hóa. Với những nhà đầu tư thực dụng như tôi, đó chỉ đơn giản là một sự định giá lại.
Tôi đã sống qua thời kỳ mà mọi người tranh nhau mua CryptoPunk #7804 với giá 75 ETH, rồi bán nó với giá 420 ETH khi đỉnh điểm NFT mania 2021. Tôi hiểu rằng khát khao sở hữu một thứ gì đó độc nhất — dù chỉ là một dòng chữ trong block — là một động lực mạnh hơn bất kỳ lý thuyết tiền tệ nào. Thất bại ICO dạy tôi cách đọc vị chính những động lực ấy, trước khi chúng trở thành xu hướng. Và từ đó, tôi nhận ra: BIP-110 không chỉ thất bại vì thiếu số lượng ủng hộ, mà còn vì nó chống lại một nhu cầu thật sự của thị trường.
Contrarian: Điều ngược lại với những gì bạn nghĩ — BIP-110 không phải là kẻ xấu
Bây giờ, hãy để tôi chơi trò luật sư của quỷ — vì tôi thích thách thức chính mình.
BIP-110, nếu nhìn kỹ, không hẳn là một đề xuất “điên rồ” hay “phản bội”. Nó đặt ra một câu hỏi thú vị: Bitcoin có nên là một mạng lưới mà bất kỳ ai cũng có thể ghi bất kỳ dữ liệu nào chỉ bằng cách trả phí? Nếu câu trả lời là có, thì về lâu dài, không gian block sẽ bị chiếm bởi các ứng dụng không phải tiền tệ, đẩy phí giao dịch tài chính lên cao hơn. Một người dùng muốn chuyển 5 USD sẽ phải trả 50 USD phí vì block đầy ảnh JPEG của một con khỉ.
Điều trớ trêu là: sự thất bại của BIP-110 không phải là chiến thắng của Ordinals. Nó là chiến thắng của sự bảo thủ. Miner từ chối thay đổi không chỉ vì họ sợ mất phí; họ sợ một tiền lệ. Nếu hôm nay họ chấp nhận một đề xuất giới hạn dữ liệu, ngày mai ai đó sẽ đề xuất giới hạn các loại giao dịch khác — ví dụ như các giao dịch từ một địa chỉ nhất định, hoặc các giao dịch có giá trị quá nhỏ. Sự trượt dốc đó nguy hiểm hơn nhiều so với vài triệu inscription. Tôi đã thấy cách các chính phủ vận hành; tôi không muốn Bitcoin vận hành như vậy.
Góc nhìn phản trực giác thứ hai: Saylor, dù nói BIP-110 “không còn liên quan”, thực ra đang bảo vệ một lập trường rất có lợi cho ông ấy. Nếu BIP-110 thành công, Bitcoin sẽ “sạch” hơn, nhưng cuộc tranh luận sẽ gay gắt đến mức có thể ảnh hưởng đến dòng tiền tổ chức. Saylor không muốn giá BTC biến động vì một cuộc chiến nội bộ. Ông ấy muốn khoản đầu tư của cổ đông được yên ổn. Và tôi không trách ông ấy: trong một thế giới mà chiến lược M&A của ông ấy bị cả Phố Wall chế giễu, việc giữ cho BTC ổn định là ưu tiên số một.
Nhưng đây mới là điều thực sự khiến tôi khó chịu.
BIP-110 thất bại, và cộng đồng “Bitcoin là tiền” lại mất một thế trận. Cứ mỗi lần một đề xuất mang màu sắc “trở về nguồn cội” bị bỏ quên, câu chuyện “Bitcoin chỉ là một loại tiền” lại yếu đi một chút. Trong khi đó, câu chuyện “Bitcoin là một lớp dữ liệu bất biến” mạnh lên. Hai câu chuyện này không thể cùng tồn tại mãi mãi. Một ngày nào đó, ai đó sẽ phải chọn.
Hãy nhìn vào những gì đang xảy ra trên các mạng lưới khác. Ethereum có ba lớp dữ liệu riêng biệt; Solana bán “không gian block giá rẻ” như một lời mời gọi. Bitcoin — vốn được thiết kế cho một mục đích duy nhất — đang bị thị trường kéo sang một cuộc chơi khác. Không có BIP-110, không có gì ngăn cản dòng chảy đó. Và nếu dòng chảy đó tiếp tục, có thể chính Saylor, người hùng của bài viết này, sẽ là người đầu tiên bán một lượng BTC nhỏ để mua những “tài sản ghi trên Bitcoin” — như một cách phòng hộ cho câu chuyện mới.
Takeaway: Số 2,6% là một tín hiệu, không phải một kết luận
Trong 7 ngày qua, tôi không thấy một giao thức nào mất 40% thanh khoản. Tôi thấy một đề xuất mất 100% sự liên quan. Và điều đó mới thực sự đáng chú ý.
Số 2,6% không phải là một sự từ chối. Nó là một tín hiệu rằng Bitcoin — trong chu kỳ này — thuộc về những người sử dụng, không thuộc về những người mơ mộng. Ordinals không cần thắng; nó chỉ cần Bitcoin không thay đổi. Và đó chính xác là những gì đang xảy ra.
Tôi không chắc BIP-110 sẽ quay trở lại dưới một cái tên khác. Có thể là BIP-112, BIP-120, hay một “Bitcoin Improvement Proposal” nào đó với lời hứa “làm sạch mạng lưới”. Nhưng nếu những đề xuất đó vẫn không thay đổi được kinh tế của người nắm quyền kích hoạt, nó sẽ chết như cách BIP-110 chết.
Câu hỏi dành cho bạn — và cho chính tôi — có lẽ là: Liệu con số 2,6% hôm nay có phải là dấu chấm hết cho chủ nghĩa thuần túy? Hay đó chỉ là một cú ngáp của thị trường trước một câu chuyện đã cũ — trước khi câu chuyện “Bitcoin là kho dữ liệu toàn cầu” chính thức trở thành xu hướng.
Năm 2017, tôi tin vào một câu chuyện và mất tiền. Năm 2020, tôi tin vào dữ liệu và kiếm tiền. Năm 2025, tôi chỉ tin vào một điều: Bitcoin không bao giờ vội vã, nhưng nó không bao giờ dừng lại. BIP-110 có thể chết, nhưng cuộc tranh luận về việc Bitcoin “thuộc về ai” — thứ đã ám ảnh tôi suốt 8 năm làm nghề — sẽ không bao giờ được giải quyết bằng một con số.
Nó sẽ được giải quyết bằng từng block, từng dòng phí, từng quyết định của một người khai thác lúc 3 giờ sáng.
Và tôi vẫn sẽ đọc dữ liệu đó, trước khi nó trở thành xu hướng.